ALI BABA
Γλωσσικά χείλη
2162 αναγνώστες
Σάββατο, 20 Σεπτεμβρίου 2008
11:08

 

 

           Μία εικόνα 1000 λέξεις

Αντιδάνειο λέγεται μια λέξη μιας γλώσσας Α που είναι δάνειο από άλλη γλώσσα Β, τελικά όμως προέρχεται από παλαιότερη λέξη της γλώσσας Α την οποία είχε δανειστεί (ενδεχομένως με μεσολάβηση άλλων γλωσσών) η γλώσσα Β. Ο Μπαμπινιώτης τις ονόμασε λέξεις-αλήτες.Να το κάνουμε πιο καθαρό με ένα απλό παράδειγμα.

Το τεφτέρι είναι δάνειο από το τουρκικό tefter. Ωστόσο, η τουρκική λέξη είναι με τη σειρά της δάνειο από το μεσαιωνικό ελληνικό διφθέριον (δέρμα, δερμάτινο βιβλίο). "Τας βίβλους διφθέρας καλέουσιν από του παλαιού Ίωνες", έλεγε (5.58) ο Ηρόδοτος.

Ένα άλλο καλό παράδειγμα είναι η λέξη άλμπατρος (άντε φίλε, την τσίμπησες την δημοσιότητα και σήμερα).

Στα νέα ελληνικά, πρόκειται φυσικά για δάνειο, μάλλον από τα αγγλικά, όμως η απώτερη προέλευση της λέξης είναι ελληνική, από τη λέξη κάδος.

Η ιστορία της λέξης είναι μια σαγηνευτική περιπλάνηση στο χώρο, το χρόνο και τις σημασίες.

Η αρχαία ελληνική λέξη κάδος, με σημασία παρόμοια με τη σημερινή, πέρασε στα αραβικά ως kadus, διατηρώντας τη σημασία της. Τώρα μπαίνει στην εικόνα ο πελεκάνος: για το πουλί αυτό πίστευαν ότι γεμίζει το μεγάλο στόμα του με νερό και το μεταφέρει για να ποτίσει τα μικρά του. Γι' αυτό άλλωστε και στα αραβοπερσικά είχε την ονομασία saqqa (= νερουλάς). Λοιπόν, αυτό το πουλί με το τεράστιο,μεγάλο σαν κάδο, στόμα, ονομάστηκε, πράγμα καθόλου παράλογο, al-kadous, "το πουλί-κάδος" θα λέγαμε. Η λέξη ταξιδεύει προς τη Δύση και φτάνει στα πορτογαλικά και με τις δυο σημασίες: alcatruz λέγεται ο κάδος του πηγαδιού, και alcatraz ο κορμοράνος ή ο πελεκάνος (όπως συνήθως, το αραβικό άρθρο αλ ενσωματώθηκε στη δανεισμένη λέξη). Από εκεί, η λέξη περνάει στα αγγλικά, όπου πλέον σημαίνει όχι μόνον τον πελεκάνο αλλά και το άλμπατρος.

Ομως, το άλμπατρος είναι εκτυφλωτικά λευκό. Και επειδή έχει πλέον χαθεί κάθε ετυμολογική σύνδεση με τον κάδο, λειτουργεί η παρετυμολογία και, υπό την επίδραση του λατινικού albus (λευκός) το alcatras τρέπεται σε albatross. Με τη μορφή αυτή, από τα αγγλικά περνάει σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες. Στα πορτογαλικά επιστρέφει ως albatroz και κάποτε παλιννοστεί και στα ελληνικά, το άλμπατρος, πουλί ταξιδιάρικο από μακρινές θάλασσες, χωρίς να θυμίζει σε τίποτα τον ταπεινό κάδο.

Οσο για τον πελεκάνο, αυτός κράτησε στα αγγλικά την παλιότερη ονομασία του, alcatras. Και οι περιβόητες αμερικανικές φυλακές υψηλής ασφαλείας του Αλκατράζ, πάνω στο ομώνυμο νησάκι, ονομάστηκαν έτσι επειδή πριν εμφανιστούν δεσμοφύλακες και κρατούμενοι οι μόνοι κάτοικοι του νησιού ήταν οι πελεκάνοι.

Η απόσταση όμως,ανάμεσα στην επιστημονική ετυμολογία και την παρ-ετυμολογία ή τη λαϊκή ετυμολογία είναι χαώδης. Η παρετυμολόγηση τής λέξης πανταλόνι από το «πάντα λειώνει» δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα: τη λέξη πήραμε από την Ιταλική, όπου η λ. pantaloni προήλθε από το όνομα τού Pantalone, ενός ήρωα τής ιταλικής commedia dell' arte (17ος αι.), ο οποίος φορούσε μακριές και φαρδιές περισκελίδες (πανταλόνια). Ούτε η μπριζόλα είναι από το «εν πυρί ζέει όλα»! Είναι από μια βενετσιάνικη λέξη, τη λ. brisola, δάνειο κι αυτή από το γαλλικό bresole που προήλθε από το ιταλ. braciola, από brace «αναμμένο κάρβουνο», κι αυτό από μεταγενέστερο λατινικό brasa, που ίσως έχει γερμανική αρχή (πβ. σουηδικό brasa «φωτιά»). Γιατί άλλο Έλληνας κι άλλο Ελληνάρας.

Υ.Γ.ΚΑΙ ΜΗΝ ΑΚΟΥΣΩ ΑΗΔΙΕΣ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ : "που κολλάει η φωτογραφία",γιατί εκνευρίζομαι.                              

                                            

Αξιολογήστε το άρθρο 
Δεν έχει αξιολογηθεί
 Εκτύπωση     Αποστολή με e-mail
Σχόλια

20/09 11:22  elenitsa 1
Το μονο που κολλαει ειναι η φωτογραφια.Απο τα μελια,ετσι?
20/09 11:42  voula 99
ο αρχαίος "τόρνος = κύκλος, περιφέρεια" έδωσε το όνομά του στον "τουρισμό", "tournament", "tourney"
20/09 11:45  elenitsa 1
Ας προσθεσω ακομα μια:
Μπάνιο
Το αρχαιοελληνικό βαλανείον (= λουτρό) μετανάστευσε στη Ρώμη ως balneum.
Στη συνέχεια η εξέλιξη της λέξης είναι προβλέψιμη: Οι Ιταλοί κληρονόμησαν τη λατινική λέξη και τη συμμόρφωσαν ως bagno, λέξη που στη μεσαιωνική ελληνική ελληνοποιήθηκε ως μπάνιο.

20/09 11:47  voula 99
και ban στο τελος ! χαχαχα
Καλημερα !
20/09 11:49  elenitsa 1
Αντυξ=περιφερεια κυκλικου σωματος.Να απο που προηλθε η ζαντα[jante στην γαλλικη]
20/09 11:50  elenitsa 1
Βουλα,μη λες κακα λογια!
Καλημερα.
20/09 11:50  voula 99
κλασικος , classic , απο την λεξη : κλάσις (τάξις | σειρά).
Και αλλα πολλα ...
20/09 11:50  Θρασύβουλος Καλοχαιρέτας
Τα "Χίλια Χείλια" της Λαρίσης (όπου και το ποταμι) τα ξεύρετε?
20/09 11:51  voula 99
τι ειναι ? βαρακιο ? χαχαχα
20/09 11:53  Usοund
Oι λέξεις μασκαρεύονται, ξεγελούν ,μεταμορφώνονται, αλλοιώνονται. Προσεκτική μελέτη ,ομως, αποκαλύπτει την αρχική τους προέλευση και τις κατατάσσει στο ομοειδές γλωσσικό γένος.Έγραψα!
20/09 11:57  elenitsa 1
Λεξεις οπως...φαστφουνταδικο[μπλιαχ!]σε ποια κατηγορια κατατασσονται?
20/09 11:58  Usοund
Στις χοντρές!...
20/09 11:58  voula 99
δανεια απο την Αγγλικη , ελληνοποιημενα!
20/09 11:59  Θρασύβουλος Καλοχαιρέτας
Δε θέλω να σας απογοητεύσω, αλλά αρκεττές έχουν απλώς κοινή καταγωγή και έτσι δεν είανι δάνει εκ της ελληνικής, αλλά απόγονοι της αυτής μητρός. Και επειδή κάπου εδώ ο ΟΥ εκνευρίζεται, ας αλλάξω θέμα συμπληρώνων ότι τα "Χίλια Χείλια" είναι το θρυλικόν κέντρον της Λαρισης, κάτι σαν την "Πύλην Αξιού" εν Θεσσαλονίκη ή τον Διογένη εν Αθήναις. Αντιλαμβάνεσθε, πολύ γαρούφαλλον.
20/09 11:59  Nastybishop
τέτοια λέξη ίσως είναι ο πουτ%body%#959;ς. Νομίζω οτι ο μπαμπινιώτης γράφει ότι προέρχεται από σλάβικη λέξη που σημαίνει εξόγκωμα...αλλά από την άλλη ίσως υπάρχει και σύνδεση με την αρχαια λέξη ποσθη. Βασικά βαριέμαι να καταβάσω το λεξικό από την βιβλιοθήκη να το τσεκάρω, αλλά ίσως έτσι πρέπει να είναι...
20/09 12:02  voula 99
πιπερι !...
20/09 12:03  elenitsa 1
Τρελλοπαπα,πες κι αλλα.ΧΑΧΑΧΑΧΑ.Πολυ επιμορφωτικα...
20/09 12:04  elenitsa 1
"Δε θέλω να σας απογοητεύσω, αλλά αρκεττές έχουν απλώς κοινή καταγωγή και έτσι δεν είανι δάνει εκ της ελληνικής, αλλά απόγονοι της αυτής μητρός"Ποια ειναι η "αυτη μητηρ"?
20/09 12:05  voula 99
Aντιδάνειο είναι για παράδειγμα η λέξη μπράτσο, αφού προέρχεται από το ιταλικό braccio (ή το βενετσιάνικο brazzo), το οποίο ανάγεται στο λατινικό bracchium, που με τη σειρά του είναι δάνειο από το αρχαίο ελληνικό βραχίων
20/09 12:05  Nastybishop
ψωλή από το αρχαίο ψην που σημαίνει τρίβω. Εδώ δυστυχώς δεν έχουμε αντιδάνειο...σορυ usound.
20/09 12:06  Usοund
Παπά, ορθή η ετυμολογία. Αλλά είναι δανεική (η λέξη).Εκ της σλάβικης butsa.Τυχαία την επέλεξες?
20/09 12:06  voula 99
'Αλλo αντιδάνειo είναι η μαρμελάδα. Ο αρχαίoς πρόγoνός της είναι η ελληνική λέξη "μελίμηλoν" (μη μoυ πείτε ότι δεν είναι εκπληκτικά έυηχη!). Μελίμηλoν λεγόταν στα αρχαία ένα είδoς αχλαδιoύ, αργότερα όμως ο καρπός κυδωνιάς μπoλιασμένης με μηλιά: εγκεντρίζεται μήλoν ... εις κυδώνια και γίγνεται εκ των κυδωνίων μήλα κάλλιστα τα καλoύμενα παρ' Αθηναίoις μελίμηλα. 'Ετσι πέρασε στα λατινικά ως melimelum πoυ σήμαινε "είδoς γλυκoύ μήλoυ" και "κυδώνι μαγειρεμένo με μέλι"· στα λαϊκά λατινικά έγινε melimellus και από εκεί τo πήραν oι διάφoρες ρωμανικές γλώσσες. Οι πoρτoγάλoι τo είπανε marmelo. Και επειδή από τα κυδώνια φτιάχνανε μαρμελάδες, marmelada σήμαινε τη μαρμελάδα από κυδώνι και σιγά-σιγά έφτασε να σημαίνει όλα τα είδη μαρμελάδας γενικώς...
Αφιερωμενο στην Ελενη, για το πρωτο της σχολιο ! χαχαχα
20/09 12:08  Nastybishop
Α νόμιζα ότι ο μπαμπινιώτης αναφέρει και την ποσθη ώς πιθανή προέλευση...

εννοείται τυχαία. τι είμαι κανένας βρωμόστομος;
20/09 12:09  elenitsa 1
What a nasty boy!χαχαχαχα.
20/09 12:09  Θρασύβουλος Καλοχαιρέτας
Αναλόγως του επιπέδου χρόνου ελενίτσα. Εικάζεται ασφαλώς ότι υπάρχει και μια Ur-γλώσσα, μητηρ πασών των γλωσσων, η κατά Πλάτωνα μήτηρ πασών των Ιδεών. Αλλά εν αντιθέσει προς άλλους οργανισμούς, αι γλώσσαι αναστομούνται οποτε δεν έιναι πάντοτε ευκολο να ευρείς άκρη. Η *ΠΙΕ και η πρωτοσημιτική είναι δυο μειζονες τάξεις εις τας οποιας η πλειοψηφία τωνπαραδειγματικών επιστημονων συμφωνεί.

Ούτε η "Πυλη Αξιού" σας εκίνησε το ενδιαφέρον, ε?
20/09 12:10  voula 99
Ενταξει , την " Πυλη " την ξερουμε !
20/09 12:12  voula 99
και μια και ο λογος για γαρυφαλλα :

γαρύφαλλο, μεσν. <γαρύφαλλον < βεν. garofolo < μτγν. λατ. garofolum< καρυόφυλλον
20/09 12:12  Swearengen
Λέτε, μέχρι τέλους Οκτωβρίου (τουλάχιστον), οι απανταχού σορτάκηδες να τρώνε μια σλαβική butsa ΝΑ ?
Αυτό με καίει εμένα.

ΥΓ : Η φωτογραφία ψιλοάσχετη μου φαίνεται. Βάλε τον Μπους, καλύτερα. Eπί τη ευκαιρία, η λέξη Bush είναι αντιδάνειο από τη σλαβική Buts.
20/09 12:15  Nastybishop
ποιος από εσάς μου έλεγε ότι η Πεηλιν δεν είναι ωραία γυναίκα; (μάλλον αυτός ο μυωψ ο swear), για δες εδώ να σου κοπεί η λαλιά:
www.dailymail.co.uk/news/worldnews/article-1053169/Anger-fake-Sarah-Palin-photos-smear-campaign-makes-look-like-stripper.html
20/09 12:15  Swearengen
Καλά, συνέταιρε, έχεις συνειδητοποιήσει ότι υπήρξαμε ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΙ των Blogs, επαίροντας (sic) προ μηνός την αστερόεσσα ?
Όλοι μας έβριζαν τότε, αλλά εμείς ΠΡΩΤΟΙ περνάγαμε το μήνυμα της ελπίδας και της πίστης στο Aμερικανικό γκουβέρνο. Kαι βέβαια δικαιωθήκαμε, όπως πάντα.
20/09 12:17  voula 99
Μαναριωτη χρηστου

αντιδανεια

στην ελληνικη γλωσσα

πάτρα 2004

http://netschool.bravehost.com/symb2.html



20/09 12:17  Usοund
Με την παρέμβαση του Θρασ "αι γλώσσαι αναστομούνται οποτε δεν έιναι πάντοτε ευκολο να ευρείς άκρη"επεξηγήθη και το βαθύτερον νόημα της φωτό.
20/09 12:20  Usοund
Και την εποχή της butsas Πούτιν στο Γεωργιανό ανδρείκελο είχαμε την Πράβδα.Δεν παιζόμαστε!
20/09 12:20  Θρασύβουλος Καλοχαιρέτας
Γεια σας Ου, το επιάσατε το νόημα! :-)
20/09 12:21  elenitsa 1
Αυτο κι αν ειναι αντιδανειο!Butsa-bush.Για ρωτα και τους Ιρακινους να σου πουν.Σε...βαθος το ενοιωσαν,Διαμαντη.Και καμποσοι ακομα..
20/09 12:23  Τριαντάφυλλος Κατσαρέλης
Ένα σχετικό πεδίο το οποίο είχον <κάποτε> μελετήσει εις βάθος είναι η δημιουργία γαλλικών λέξεων από τα Λατινικά. Αυτή ακολούθησε δύο δρόμους :
Από τα "λαϊκά" Λατινικά των Ρωμαίων στρατιωτών.
Απευθείας από τα "λόγια" Λατινικά.
Έτσι πολλές φορές συνυπάρχουν με παρόμοιες έννοιες.
Cavalier = ιππεύς
Chevalier = ιππότης
Στα Ιταλικά όμως το Cavaliere σηματοδοτεί και τα δύο και από ήλθε στα Ελληνικά το Καβαλιέρος.
Προσοχή κυρίες, ο καβαλιέρος σας ίσως είναι "ιππότης", ίσως απλώς "ιππεύς".
20/09 12:24  Usοund
Ρε Νάστυ ,τι Πεηlick είναι αυτή? Μπουκιά και συγχώριο!
20/09 12:25  elenitsa 1
Πατερ,ξεκινησες με την ποσθη,περασες στο αρχαιο ψην και κατεληξες στην Πεη-λιν.Απο την αφετηρια στο τερμα.Αποβιβαστειτε,παρακαλω.
20/09 12:26  voula 99
Tριανταφυλλε, ή το ενα ή το αλλο ή και τα δυο : 3 οι εκδοχες ! χαχαχα
20/09 12:27  Nastybishop
Ναι είναι μια φωτο που έχει τραβηχτεί πριν ακόμη η Πεη-λι αποφασίσει να ασχοληθεί με την πολιτική (μην ρωτήσει κανείς τι δουλειά ακριβώς έκανε)
20/09 12:28  elenitsa 1
Μα κι η πολιτικη σε τι διαφερει απο την δουλεια που ισως να εκανε?
20/09 12:29  voula 99
δεν προλαβα να τη δω , "θαμπωθηκε" ο explorer και εκλεισε !
20/09 12:32  Θρασύβουλος Καλοχαιρέτας
Επειδή δεν καταλαβαίνουν όλοι την 'Αγγικήν, το άρθρο αναφέρει ότι οι εν λόγω φωτο είναι πλαστές και εντός της γνωστής εκστρατείας δυσφημήσεως που συντονίζουν ασθενείς νόες. Τα έχουμε ειδεί και εδώ αυτά. Εγώ πάντως αποχωρώ εκ της συζητήσεως σας, διότι ενθυμούμαι καλώς τον Καλοχαιρέτα να ευρίσκεται αντικείμενον παρομοίων συκοφαντικών αθλιοτήτων. Μα διατί ορισμένοι τύποι νομίζουν ότι εν ονοματι της ιδεολογίας μπορούν να λένε ό,τι θέλουν? Μη νομισθει ότι συμφωνώ κιόλας.

Καλημέρα και συγκρατηθείτε.
20/09 12:34  Nastybishop
ποιά δυσφήμηση; διαφήμηση είναι αυτή η φωτογραφία.
20/09 12:36  Usοund
Γιατί, Θράσσο? Αν δεν ήταν fake, θα σε χάλαγε?
20/09 12:37  voula 99
ποιο αρθρο ? στους ασθενεις νοες ειμαι και εγω !
20/09 12:39  elenitsa 1
Ειναι κακο μια γυναικα που "κατεβαινει"[λεξη κι αυτη,δηλωτικη της καταντιας στις μερες μας]στην πολιτικη να ειναι και γυναικα?Κομψη και καλοβαλμενη?Γιατι να θεωρηθουν δυσφημιση οι φωτο?
20/09 12:41  Nastybishop
Πλαστή;;;; Μην πιστεύετε τις κακίες γλώσσες. Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες μου οι ανυπόστατες φήμες ότι η εν λόγω φωτογραφία είναι πλαστή ενορχηστρώθηκαν από την Χίλαρι Κλίντον λόγω της ζήλιας της (έπιασε τον Μπιλ να τις "χαζεύει" στο ιντερνετ)
20/09 12:43  voula 99
δεν προλαβα να δω , εκτος απο την πρωτη , γιατι κτυπησε καμπανακι .
αλλου ειναι το προβλημα , αυτη η κυρια , που ωραια ειναι , δεν μπορει να αναπληρωσει σε περιπτωση αναγκης τον προεδρο .
Αντιθετα, η Χιλαρι , θα μπορουσε , τον Ομπαμα, εννοειται.
20/09 12:44  elenitsa 1
Αυτος ο Μπιλ ολο θεωρια ειναι.Κι απο πραξη,τζουφια πραγματα.Μπιλ Πλυντον θα επρεπε να λεγεται.Τον λεκε,πονηρουληδες.
Σελίδα 1 από 2Νεότερα σχόλια »Τελευταία σελίδα

Σχετικά με το blog

Λίγα λόγια για εμένα
www.mantri.gr
Αναζήτηση
Προηγούμενα Άρθρα
Τελευταίες δημοσιεύσεις
Σύνδεσμοι